الان که فکر میکنم بنظرم میرسه حکومت - پیش از انقلاب - ترسی نداشت از اینکه بعضی فعالیتهای فرهنگی، اثر مثلا مخرب امنیتی داشته باشه بر اوضاع سیاسی آن زمان
دو فیلم، در دو مقطع مختلف بر روی پرده سینماهای آن روزگار ایران رفت که در زمان خود دانشجویان و روشنفکران آن زمان را بسیار به خود جذب کرد: اولی فیلم مشهور "در بارانداز" بود کاری از الیا کازان (۱۹۵۴) که ۸ جایزه اسکار را ربوده بود. البته این کار سالها پس از ساختاش (اواخر سالهای دهه ۴۰ شمسی) در تهران - بنظرم بر پرده سینما بلوار - به نمایش درآمد. فیلم که بر اساس داستان عدالتخواهی کارگران در برابر مافیا شکل گرفته بود، با بازی مارلون براندو و کارل مالدن در چشم سینما دوستان بسیار درخشید. دومی فیلم "جولیا" بود از شاهکارهای فرد زینهمان (۱۹۷۷) که نزدیک به انقلاب ۱۳۵۷ بسیار مورد توجه و استقبال محافل دانشجویی واقع شد. این فیلم نیز که ۳ جایزه اسکار را از آنِ خود کرده، از عهدهی تصویرسازی و القای فضای ضد نازیسم در کشورهای تحت اشغال آلمان - زمان هیتلر - به خوبی برآمده بود، اما بازیهای درخشان جین فوندا و ونسا رد گریو تماشاگر را به، از خودگذشتگی و انقلابیگری تحریک میکرد و از این منظر خیلی تاثیرگذار بود
***
فقط این دو فیلم نبود. اگر چه فیلمهای درجه ۳ ایتالیایی و آمریکایی و هندی نیز به وفور یافت میشد اما اهلاش میتوانست در جشنواره فیلم تهران - که از سال ۱۳۵۱ یرقرار شده بود - فیلمهای گرانبهایی را به زبان اصلی بیابد (فیلمهایی از فلینی، آنتونیونی، اسکورسیزی، پازولینی، فورد کاپولا، لینچ، زفیرلی، آلتمن، روسلینی ...). فضای فرهنگی کشور در عرصههای دیگر نیز از جمله تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی رغبتبرانگیز بود. اما کتاب: آثار نوشتاری پر اثر (هر آنچه امروز انتشارشان ممنوع است) زیاد در دسترس قرار داشت
***
نمی دانم حس و فضای فرهنگی جامعه تغییر کرده - که به باور من کرده - یا روحیه و رغبت من عوض شده - که حتما شده - اما نتیجهاش این شده که سالهاست نظم فرهنگی زندگیام برهم خورده است و شاید نبودِ دلِ خوش هم از دلایلاش باشد. بهر حال توصیه میکنم به آنهایی که اگر دو فیلم اشاره شده را ندیدهاند، به گونهای آنها را تهیه کنند و ببیند، به زبان اصلی یا دوبله: آیا براستی فضای فرهنگی پیش از انقلاب با همه کاستیهایش و ویژهگیهای مثبتاش "تنگ" بود یا "باز"؟
